Lời nói tử tế: cách bớt kỳ thị khi nói về sức khỏe tâm thần

Có những câu nói nghe quen đến mức ta không nhận ra mình đang làm người khác tổn thương: “Sao mày điên thế”, “Nghĩ tích cực lên là hết”, “Thần kinh à?”. Hầu hết không xuất phát từ ác ý. Chúng đến từ thói quen và từ việc ít ai được dạy cách nói về sức khỏe tâm thần. Nhưng lời nói có sức nặng, nhất là với người đang chật vật. Kỳ thị là gì, và vì sao nó đáng quan tâm? Kỳ thị là khi một người bị gán nhãn tiêu cực, bị nhìn như “có vấn đề” hay “yếu đuối”, chỉ vì họ gặp khó khăn về tâm lý. Nó có thể đến từ xã hội, từ người xung quanh, và đôi khi từ chính bản thân ta (tự kỳ thị). Hệ quả khá dễ hiểu. Khi sợ bị phán xét, người ta có xu hướng giấu kín, trì hoãn việc nói ra, ngại tìm đến sự hỗ trợ và dần thu mình. Kỳ thị không làm khó khăn tâm lý biến mất. Nó chỉ khiến người trong cuộc phải đối mặt với chúng một mình. Những câu tưởng vô hại nhưng dễ làm người nghe im lặng - Dùng “điên”, “thần kinh”, “tâm thần” để đùa hoặc chê bai. Người đang gặp khó khăn nghe thấy sẽ tự hỏi: nếu mình nói ra, họ có nghĩ về mình như vậy không? - “Chỉ là nghĩ nhiều thôi.” Câu này thu nhỏ trải nghiệm của người đối diện thành chuyện vặt. - “Cố lên, mạnh mẽ lên.” Ý tốt, nhưng ngầm hiểu rằng họ chưa đủ cố gắng. - “Người khác còn khổ hơn bạn nhiều.” So sánh nỗi đau hiếm khi giúp ai thấy nhẹ hơn, mà thường khiến họ thấy có lỗi. - Gọi người ta bằng tình trạng của họ, kiểu “đồ trầm cảm”. Một người luôn lớn hơn nhãn dán dành cho họ. Có thể nói theo cách nào khác? Không cần lời hoàn hảo. Một vài thay đổi nhỏ đã tạo…